Categorías ukaxa Vitaminas sata uñt’atawa

Oct 09, 2025 Mä yatiyaw jaytañamawa .

Vitaminas, yaqhipa pachaxa vitaminas sasina jaqukipata, ukaxa mä específico término nutrición tuqina. Ukaxa mä serie de compuestos orgánicos ukanakata uñt’atawa ukatxa mä clase de sustancias orgánicas trazas ukanakawa jaqinakaru ukhamaraki uywanakatakixa wakisi funciones fisiológicas normales ukanaka utjañapataki. Jilapachaxa janiwa organismo pachpa luratäkaspati ukatxa manq’ata apsutäñapawa. Mä qawqhanikiw cuerpon sintetizatäspa jan ukax microorganismos intestinales ukanakamp luratäspa. Jaqinakan jiltañapataki, metabolismo ukat jilxatañapatakix wali wakiskiriwa ukat suxta jach’a manq’añanakat maynïriwa (carbohidratos, grasas, proteínas, minerales, vitaminas ukat uma). Vitaminas ukax janiw jaqin células ukanakan lurasiñapatakix yanapt’kiti, janirakiw cuerporux ch’am churkiti, jan ukasti cuerpon reacciones bioquímicas ukanakan chikanchasi ukat cuerpon funciones metabólicas ukarux regula. Vitamina manq’añax jan walt’ayaspa ukhaxa, jaqin metabolismo ukan jan walt’awiparuw puriyaspa, ukat inmunidad ukax juk’ampiw jilxattaspa ukat “vitaminas deficiencia” ukaruw puriyaspa. Primaria deficiencia de vitaminas ukaxa utjaspawa jani suma manq’aña utjatapata kunatixa vitaminas ukanakaxa janiwa manq’anxa utjkiti jan ukaxa manq’a manq’añaxa juk’akiw utji.

 

Secundaria deficiencia de vitaminas ukax cuerpon vitaminanak jan ch’amthapitapata, vitaminanak juk’amp munatapata, jan ukax yaqhip qullanak jan walt’ayatapata. Vitaminas ukax mä jach’a familiawa, jichhax tunka tunka uñt’atawa. Ukanakax pä jach’a t’aqaruw jaljasispa: lik’i-soluble ukat uma-soluble. Uma-vitaminas solubles ukaxa jasakiwa umampi ch’amanchasi ukampisa janiwa disolventes orgánicos no-polares ukanakanxa. Uka ch’amthapiñ tukuyatatxa, wali juk’akiw cuerpon imatäxi, ukat jilpachax urinaruw mistu. Vitaminas solubles en grasa-solubles ukaxa jasakiwa disolventes orgánicos no-polares ukanakanxa ukampisa janiwa umampixa ch’amanchatäkiti. Ukanakax lik’inakamp chikaw janchirux ch’amthapispa ukat janchirux tantachasispawa, ukax mä jisk’a tasa de excreción ukaniwa. Sapa vitaminax walja reacciones ukaniwa, ukatwa jilpach vitaminanakax walja lurawinakaniwa. Vitaminas A, D, E, K ukaxa lik’i-vitaminas solubles ukanakawa, ukatxa vitaminas B ukatxa C ukaxa umaru-vitaminas solubles ukanakawa. Yaqhipa sustancianakaxa químicamente yaqhipa vitaminanakaru uñtasitawa ukatxa vitaminanakaru tukuyatarakiwa simples reacciones metabólicas ukanakampi. Uka sustancianakax provitaminas satawa. Sañäni, -caroteno ukaxa vitamina A ukjamaraki; 7-deshidrocolesterol ukaxa vitamina D3 uksaruwa tukuyasispa, ukampisa ukatakixa walja reacciones metabólicas complejas ukanakawa munasiraki. Triptófano, mä componente de ácido nicotínico, ukaxa janiwa provitamina ukhama uñjatäkaspati.